برنامه عملیاتی 1401

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهرکرد
معاونت تحقیقات و فناوری
دفتر سلامت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE)

برنامه عملياتي (آموزشی و مداخله ای) دفتر سلامت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE) دانشگاه علوم پزشکي شهركرد در سال 1401

تهیه کننده:
دفتر سلامت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE) دانشگاه علوم پزشکي شهركرد

مقدمه:

در عصر حاضر با پیشرفت روز افزون در عرصه علم و تکنولوژی و به تبع آن صنعتی شدن محیط‌های کاری، شاغلین در معرض عوامل زیان آور متعددی در محیط‌های کاری قرار می‌گیرند. متاسفانه هر چه بر میزان صنعتی شدن افزوده می شود به همان نسبت میزان و شدت خطرات محیط‌های کاری و بیماری‌های شغلی افزایش می‌یابد بطوریکه در کشورهای مختلف و بویژه در کشورهای در حال توسعه سالانه هزاران شاغل به علت عوارض ناشی از مواجهه شغلی از کار باز می مانند به همین دلیل مساله تضمین سلامت شغلی کارکنان اهمیت ویژهای می‌یابد.

مدیریت سلامت، ایمنی و محیط زیست نظر به رسالت خویش در راستای حفظ، صیانت و آشناسازی کارکنان با عوامل زیان آور موجود در محیط‌های کاری اقدام به تهیه برنامه عملیاتی با نگرش آموزشی-کاربردی نموده است تا با بیان مطالب علمی و کاربردی بطور روان و قابل فهم برای کلیه سطوح، موجب افزایش سطح آگاهی کارکنان از خطرات محیط کاری خویش و افزایش سطح فرهنگ سلامت کار/صنعتی در بین کارکنان گرانقدر دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد گردد.

تعریف کلی: سلامت، ایمنی و محیط‌زیست را اصطلاحاً HSE گفته می‌شود که حروف آن مخفف کلمات زیر هست:

H: Health سلامت‌کار

S: Safety ایمنی کار

E: Environment محیط‌زیست

سلامت و ایمنی از سال 1885 میلادی باهم مطرح شده‌اند و هر جا که ایمنی مطرح شده است سخن از سلامت و محیط نیز به میان آمده است. مباحث ایمنی بعد از انقلاب صنعتی به دلایل افزایش آمار مرگ‌ومیر کارگران مطرح گردید. مسائل محیط‌زیست نیز بعد از انقلاب صنعتی به وجود آمد و به شکل حادی مطرح گردید. همچنین به دلیل شرایط و سنگینی کار در معادن زغال‌سنگ و افزایش بیماری‌های ناشی از کار در میان کارگران، بحث بهداشت نیز مطرح گردید و در گام بعدی ارتباط بین بیماری و وقوع حادثه کشف گردید. به‌عبارت‌دیگر، وقتی کارگری بیمار شود حادثه می‌آفریند یا اینکه دچار حادثه می‌شود . با افزایش بیماری‌ها نیز حوادث افزایش می‌یابد و این‌ها به‌گونه‌ای به یکدیگر متصل هستند.

به جهت اهمیت این موضوع می‌بینیم که در قانون کار آمریکا که در سال 1970 تصویب‌شده است بخشی تحت عنوان ((رایت تونو)) گنجانده‌شده است که بر حق کارکنان و کارگران نسبت به شناخت خطرات و مشکلات محیط کارشان تصریح دارد. این مسئله یکی از حقوق کارکنان است و باید توسط کارفرمایان به آگاهی آنان برسد تا بدانند در چه محیطی کار کنند و در این صورت موضوع تعهد که از الزامات HSE است در او ایجاد می‌شود و می‌تواند به‌عنوان یک همکار و همراه به کارکنان کمک کند. که این قانون به‌عنوان ارگونومی HSE مطرح است. لذا به‌طورکلی می‌توان گفت که واژه ایمنی مترادف با امنیت هست به عبارتی امنیت هر موسسه و محیط کاری و حتی هر کشوری، درگرو ایمنی و رعایت مسائل و تکنیک‌های کاربردی و عملی مربوط به آن می‌باشد. لذا اگر بخواهیم محیط امنی در محل کار خود و حتی در کشور خود به وجود بیاوریم و نیروی انسانی در آن احساس امنیت کند و تجهیزات، ساختمان‌ها و امکانات به بهترین شکل مورداستفاده قرار بگیرند، باید محیط ما ایمن باشد. بنابراین در تعریف HSE به‌طورکلی تر می‌توان ابعاد زیر را نیز عنوان نمود: فنی، پزشکی، فرهنگی و اجتماعی – رفتاری و روانی

در حقیقت HSE، موضوعات سلامت، ایمنی و محیط‌زیست را در پروژه‌ها تحت کنترل خود درمی‌آورد؛ به‌عبارت‌دیگر در هرکدام از شاخه‌های HSE، مواردی گنجانده‌ شده که هر یک به‌تنهایی شامل موارد متعددی می‌باشد که در زیر به آن‌ها اشاره می‌شود.

سلامت (Health): در سازمان، موضوع بهداشت که شامل بهداشت عمومی (فردی) بهداشت محیط و بهداشت حرفه‌ای می‌شود حائز اهمیت است. بهداشت فردی به‌سلامت مجموعه افراد مربوط می‌شود و بهداشت محیط پیرامون سازمان را دربرمی گیرد و بهداشت حرفه‌ای نیز شامل یک سری آنالیزهای شغلی می‌شود.

ایمنی (Safety): در هر سازمان، یک سری مخاطرات ایمنی وجود دارد که در صورت عدم رفع آن مغایرت‌ها ممکن است منجر به حوادثی شود.

در زمینه ایمنی در سازمان، مسائل گسترده‌ای مطرح می‌شود که خود شامل چند دسته است. دسته اول مربوط به ایمنی در عملیات می‌باشد که خود شامل کار در ارتفاع، جوشکاری و برشکاری، ایمنی تجهیزات و ماشین‌آلات و… می‌باشد. دسته دوم مربوط به ایمنی در سازمان است که شامل ایمنی انبار، مدیریت حریق، محصورسازی، علائم هشداردهنده و … می‌باشد. و دسته سوم شامل ایمنی اشخاص در سازمان می باشدکه شامل حذف یا کاهش مخاطرات و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی است.

محیط‌زیست (Environment) محیط‌زیست محیطی است شامل هوا، آب، خاک، منابع طبیعی، گیاهان، جانوران، انسان‌ها و روابط متقابل بین آن‌ها که سازمان در آن فعالیت می‌نماید. محیط می‌تواند از درون یک سازمان تا سیستم محلی، منطقه‌ای و جهانی گسترش یابد. لازم به ذکر است فعالیت‌های سازمان دارای جنبه‌های محیط زیستی می‌باشد که می‌تواند با محیط‌زیست تأثیر متقابل داشته باشد

HSE-MS چیست؟

HSE-MS چیست؟ سیستم مدیریت سلامت، ایمنی و محیط‌زیست را HSE-MS گویند.

اصطلاح HSE-MS شامل دو عبارت HSE و MS می‌باشد همان‌طور که گفته شد HSE مخفف شده‌ی کلمات Health یعنی سلامت، Safety یعنی ایمنی و Environment یعنی محیط‌زیست.

MS مخفف شده کلمات Management به معنای مدیریت و System به معنای سیستم / سامانه می‌باشد.

مزایای سامانه مدیریت سلامت، ایمنی و محیط‌زیست

  • ایجاد بستر مناسب برای بهبود بهره‌وری و تعالی سازمان
  • کاهش زیان‌های مستقیم و غیرمستقیم ناشی از حوادث
  • هدفمند نمودن فعالیت‌های مرتبط با مدیریت سامانه سلامت، ایمنی و محیط‌زیست
  • ارزیابی مؤثر مخاطرات سلامت، ایمنی و محیط‌زیست
  • کاهش هزینه‌های مربوط به خسارات سلامت، ایمنی و محیط‌زیست از قبیل خسارت ناشی از توقف کار، هزینه‌های درمان و ازکارافتادگی کارکنان و خسارات وارده به تجهیزات و دستگاه‌ها
  • شناخت کافی از عوامل بالقوه آسیب‌رسان در محیط کار
  • ایجاد ساختار مشخص برای مدیریت سامانه سامانه مدیریت سلامت، ایمنی و محیط‌زیست و تعیین مسئولیت‌ها
  • هدفمند نمودن و یکپارچه کردن سامانه مدیریت سلامت، ایمنی و محیط‌زیست.
  • ایجاد بستر مناسب برای بهبود مستمر سامانه مدیریت HSE در سازمان
  • شناخت قوانین و مقررات ایمنی و محیط کار
  • رعایت مسائل حفاظت و ایمنی محیط کار
  • ارزیابی مؤثر ریسک‌ها و کاهش آن‌ها به‌منظور کنترل حوادث
  • ایجاد انگیزه در کارکنان به‌واسطه تلاش برای ایجاد محیط کاری ایمن
  • ایجاد زمینه مناسب برای استفاده توانت فکری بالقوه کارکنان برای تقویت سامانه مدیریت HSE
  • فراهم کردن امکانات آموزشی مناسب و فرهنگ‌سازی درزمینه‌های سلامت، ایمنی و محیط‌زیست برای کلیه کارکنان سازمانی
  • کمک به اجرایی ساختن الزامات و طرح‌های موجود درزمینه‌های سلامت، ایمنی و محیط‌زیست

جدول فعالیت‌های تفصیلي واحد ایمنی، سلامت، محیط زیست (HSE)

هدف کلی: ارتقای ضریب سلامت، ایمنی و محیط زیست در جهت جلوگیری و پیشگیری از خطرات احتمالی

اهداف اختصاصی: 1) کاهش مشکلات زیست محیطی، 2)کاهش میزان حوادث ناشی از کار، 3) بالا بردن سطح فرهنگ و اطلاعات سلامت، ایمنی و محیط زیست، 4) اعمال و اجرای مقررات و استاندارهای سلامت، ایمنی و محیط زیست، 5) کاهش موارد ابتلا به بیماری های ناشی از کار، 6) کاهش هزینه های درمان پرسنل و دانشجویان، 7) شناسایی، ارزیابی و کنترل خطرات بالقوه مربط با سلامت، ایمنی و محیط زیست

ردیف

فعالیت های مرتبط

مسئول اجرا

اجرا

مستندات قابل ارائه به بازرس

1

تدوین و تصویب راهنمای الزامات و مقررات HSE ادارای

دفتر HSE

 در حال انجام

2

تدوین و تصویب راهنمای الزامات و مقررات HSE پيمانكاران

دفتر HSE

 در حال انجام

 

3

تدوین نظام‌نامه HSE دانشگاه

دفتر HSE

 در حال انجام

 

4

تصویب اعتبارات برای اجرای نظام HSE

دفتر HSE

 در حال انجام

 

5

تشکیل شورای HSE دانشگاه 

دفتر HSE

 در حال انجام

 

6

تشکیل کارگروه HSE دانشگاه 

دفتر HSE

 در حال انجام

 
7 تهیه یا طراحی و چاپ رسانه های کمک آموزشی

دفتر HSE

 در حال انجام  

8

به روز رسانی دوره های آموزشی برای گروه های مختلف

دفتر HSE

 در حال انجام

 

9

نظارت بر تکمیل ارزیابی ریسک در واحد های تابعه

دفتر HSE

 در حال انجام

 

10

نظارت بر تکمیل کتابچه ارزیابی ریسک واحدهای تابعه

دفتر HSE

 در حال انجام

 

11

استقرار کامل سیستم مدیریت سلامت، ایمنی و محیط زیست (HSE) در واحد های تابعه دانشگاه

دفتر HSE

 در حال انجام

 

12

برگزاری مانور اطفاء حریق

دفتر HSE  در حال انجام  
13 تصویب اعتبارات برای اجرای نظام HSE دفتر HSE  در حال انجام  
14 هماهنگی با سازمان های برون بخشی و درون بخشی دفتر HSE  در حال انجام  

15

تهیه یا طراحی و چاپ رسانه های کمک آموزشی

دفتر HSE

 در حال انجام

 

16

تدوین برنامه نظارت و ارزیابی سلامت، ایمنی و محیط زیست

دفتر HSE

 در حال انجام

 

17

مستندسازی

دفتر HSE

 در حال انجام

 

جدول زمانی برنامه عملیاتي یكساله (گانت چارت)

جدول SWOT

SWOT

سازنده

مخرب

عوامل درونی

نقاط قوت

S1: نیروی انسانی متخصص در حوزه HSE دانشگاه
S2: وجود اعضا هیات علمی و متخصصین در کلیه حوزه های مورد نیاز HSE دانشگاه
S3: وجود تجهیزات و امکانات آزمایشگاهی مورد نیاز جهت انجام امور تحقیقاتی
S4: وجود کارشناسان حوزه HSE در واحد های محیطی (نیرو های بهداشت حرفه ای و بهداشت محیط) جهت شناسایی و ارزیابی ریسک های سازمانی
S5: وجود آیین نامه ها و دستورالعمل های تدوین شده داخلی جهت اجرای بهینه نظام مدیریتی HSE در دانشگاه
S6: وجود خط مشی نظام مدیریت HSE در دانشگاه که با تعهد مدیریت ارشد سازمان (رییس دانشگاه) اجرایی می باشد.

نقاط ضعف

W1: عدم وجود تجربه کافی با توجه به نو پا بودن دفتر HSE دانشگاه
W2: عدم ارتباط موثر با دفاتر HSE سایر دانشگاهها ی کشور
W3: عدم همکاری و هماهنگی برخی از واحد های درون سازمانی در راستای اهداف دفتر HSE دانشگاه
W4: عدم وجود چارت سازمانی مدون دفترHSE در دانشگاه و واحد های محیطی
W5: عدم مشارکت فعال اعضا کارگروه اجرایی و شورایHSE دانشگاه با دفتر HSE
W6: عدم وجود مقام بالادستی معین در وزارتخانه جهت هماهنگی و ارائه گزارش عملکرد دفتر HSE دانشگاه
W7: عدم وجود برنامه آموزشی یا واحد درسی HSE در کوریکولوم آموزشی دانشجویان

عوامل بیرونی

فرصت ها

O1: وجود قوانین بالادستی جهت اجرای دستورات دفتر HSE در دانشگاه
O2: وجود شرکت های معتبر ممیزی در کشور جهت اخذ گواهینامه های بین المللی ISO45001-ISO 14001-HSE-MS
O3: وجود سازمان هایی مانند آتش نشانی جهت ارزیابی ایمنی سازه ای واحد های دانشگاهی

تهدیدها

T1: عدم همکاری شرکت های ممیزی خارجی به دلیل کمبود منابع مالی
دانشگاه
T2: عدم همکاری سازمان های ارائه دهنده خدمات ایمنی به دلیل کمبود منابع مالی دانشگاه
T3: عدم اجرایی قوانین HSE توسط پیمانکاران طرف قرارداد با دانشگاه

نقاط قوت (Strength) : منابع و توانمندی که در اختیار دارید جهت توسعه و اجرای نظام HSE دانشگاه- مثال:نیروی انسانی مجرب و آموزش دیده
نقاط ضعف (Weakness) : محدودیت منابع و توانایی جهت توسعه و اجرای نظام HSE دانشگاه -مثال: عدم دسترسی به منابع در داخل دانشگاه
فرصت (Opportunity) : یک فرصت یک حالت خارجی است که می تواند بصورت مثبت بر پارامترهای عملکردی تاثیر بگذارد- مثال: حمایت های قانونی

پیوست

1) نمونه جدول پایش:

2) نمونه چک لیست: